3.1 Nasionalisme di Negara Kita Sebelum Perang Dunia
Sebelum letusan Perang Dunia, kesedaran kebangsaan di Tanah Melayu dipengaruhi oleh peristiwa antarabangsa seperti gerakan Pan-Islamisme, Perang Uthmaniyah, dan Perang Dunia Pertama.
- Ancaman Terhadap Kerajaan Uthmaniyah: Penentangan terhadap British berpunca daripada simpati terhadap Empayar Uthmaniyah yang dianggap pelindung umat Islam.
- Penentangan Tok Janggut (1915): Berpunca daripada isu cukai dan pertikaian tanah di Pasir Puteh, Kelantan. British mengaitkan penentangan ini dengan Perang Dunia Pertama untuk melegitimasikan tindakan ketenteraan.
- Undang-undang Penapisan Akhbar: British memperkenalkan Sedition Ordinance 1915 dan Akta Mesyuarat Larangan untuk membendung sentimen anti-British.
3.2 Latar Belakang Perang Dunia Pertama (1914–1918)
Perang Dunia Pertama bermula di Eropah akibat persaingan kuasa-kuasa imperialis untuk mendapatkan tanah jajahan, bahan mentah, dan pasaran.
Faktor Pencetus:
- Persaingan Kuasa Imperialis: Perebutan kawasan jajahan untuk industri di Eropah.
- Pakatan Ketenteraan: Pembentukan Kuasa Tengah (Jerman, Austria-Hungary, Uthmaniyah) dan Pakatan Bertiga (Britain, Perancis, Rusia).
- Krisis Rantau Balkan: Pembunuhan Bakal Raja Austria-Hungary, Archduke Franz Ferdinand oleh nasionalis Serbia di Sarajevo.
Kesan Perang Dunia Pertama:
- Keruntuhan sistem pemerintahan beraja di Jerman, Austria-Hungary, Rusia, dan Empayar Uthmaniyah.
- Perjanjian Versailles (1919): Menubuhkan Liga Bangsa-Bangsa dan mengenakan syarat berat serta pampasan perang terhadap Jerman.
3.3 Perang Dunia Kedua di Eropah (1939–1945)
Perang Dunia Kedua di Eropah meletus akibat ketidakpuasan hati terhadap Perjanjian Versailles dan kemunculan ideologi totalitarian/fasisme.
- Fasisme di Itali: Dipimpin oleh Benito Mussolini yang menceroboh Ethiopia.
- Nazisme di Jerman: Dipimpin oleh Adolf Hitler yang memungkiri Perjanjian Versailles dan menawan Rhineland serta Poland.
- Pencetus Perang: Pencerobohan Jerman ke atas Poland pada September 1939 menyebabkan Britain dan Perancis mengisytiharkan perang terhadap Jerman.
- Kekalahan Kuasa Paksi: Kerjasama Kuasa Bersekutu (AS, Britain, Rusia) dan kejayaan Operasi D-Day di Normandy memusnahkan pertahanan Jerman.
3.4 Perang Dunia Kedua di Asia Pasifik (1941–1945)
Perang di Asia Pasifik berpunca daripada dasar perluasan kuasa Jepun untuk menguasai kawasan pembekal bahan mentah dan pasaran baharu.
- Faktor Perluasan Kuasa Jepun: Sekatan ekonomi oleh Amerika Syarikat terhadap Jepun (ekspot minyak dan besi) memaksa Jepun mencari sumber di Asia Tenggara.
- Doktrin Perluasan Kuasa: Gagasan "Kawasan Kesemakmuran Bersama Asia Timur Raya" dan slogan "Asia untuk Orang Asia".
- Bermulanya Perang: Serangan mengejut Jepun ke atas Pearl Harbor, Hawaii pada 8 Disember 1941.
3.5 Faktor dan Kemaraan Jepun di Negara Kita
1. Faktor Pendudukan Jepun:
- Eksploitasi Sumber Bahan Mentah: Mendapatkan bijih timah dan getah di Tanah Melayu serta minyak bumi di Miri/Lutong, Sarawak.
- Kedudukan Stratejik Ketenteraan: Penguasaan pangkalan tentera laut British di Singapura untuk menguasai laluan perairan Asia Tenggara.
2. Strategi Kemaraan Jepun:
- Pendaratan serentak di Pantai Sabak (Kota Bharu) dan Singgora/Pattani (Thailand).
- Menggunakan serangan udara, pengangkutan basikal untuk mobiliti pantas, serta kapal terbang pejuang Zero.
- Melumpuhkan pertahanan laut British menerusi penenggelaman kapal perang HMS Repulse dan HMS Prince of Wales.
3.6 Dasar Pendudukan Jepun di Negara Kita
- Pentadbiran Ketenteraan: Tanah Melayu dan Sumatra digabungkan bawah Pentadbiran Tentera Ke-25 (berpusat di Singapura/Syonan-to). Sabah dan Sarawak bawah Pentadbiran Tentera Ke-37 (berpusat di Kuching).
- Dasar Ekonomi: Ekonomi kawalan diperkenalkan. Mata wang Jepun (Duit Pokok Pisang) dicetak tanpa kawalan hingga menyebabkan inflasi teruk dan krisis makanan (catu beras/ubi kayu).
- Dasar Sosial & Pendidikan: Sistem pendidikan Jepun menekankan kebudayaan Jepun, lagu Kimigayo, dan Bahasa Jepun (Nippongo). Layanan kejam diberikan kepada masyarakat Cina akibat Perang China-Jepun.
3.7 Perjuangan Menentang Pendudukan Jepun
- MPAJA: Sayap tentera Parti Komunis Malaya yang bekerjasama dengan British (Force 136).
- Force 136: Pasukan rahsia British yang mendapat sokongan gerila tempatan (seperti Askar Melayu Setia di Perak dan Wataniah Pahang).
- Askar Melayu: Penentangan berani mati oleh Rejimen Askar Melayu dipimpin oleh Kapten Adnan Saidi di Bukit Chandu, Singapura.
- Gerila Kinabalu: Penentangan di Sabah dipimpin oleh Albert Kwok (Pemberontakan Jesselton).
3.8 Perkembangan Gerakan Nasionalisme dan Kesan Pendudukan Jepun
- Pendudukan Jepun menyemarakkan semangat kesedaran politik dan kebangsaan bahawa kuasa Barat tidak sasa (invincible).
- Gagasan KMM (Kesatuan Melayu Muda) dimanfaatkan oleh pimpinan tempatan (Ibrahim Haji Yaakob) menerusi penubuhan KRIS (Kesatuan Rakyat Indonesia Semenanjung) untuk mencapai kemerdekaan bersama Indonesia.
- Kekalahan Jepun dimuktamadkan selepas AS menggugurkan bom atom di **Hiroshima** (6 Ogos 1945) dan **Nagasaki** (9 Ogos 1945).